Ác quỷ Tây Tạng – Cái nhìn Phong thuỷ và Phật giáo Tây Tạng

Ác quỷ Tây Tạng – Cái nhìn  Phong thuỷ và Phật giáo Tây Tạng

Hãy xem bức tranh, hiện đang được trưng bày trong bảo tàng Lhasa. Nó mô tả một nữ ác quỷ, được cho là đang nằm trên toàn bộ Tây Tạng. Nếu bạn quan sát kỹ hơn, bạn sẽ thấy rằng các cấu trúc nổi bật ghim nó xuống đất; cả phong cảnh tự nhiên và nhân tạo đều hình thành nên tất cả cơ thể của cô ấy.

Bức tranh này nói về cái gì? Làm thế nào mà con quỷ lại bị ghim vào vùng đất? Những tòa nhà trên cơ thể cô ấy là gì?

Học giả Tây Tạng Martin A. Mills kể lại câu chuyện phong phú đằng sau bức tranh, bao gồm việc phát hiện ra con quỷ; cũng như cách truyền thống của Trung Quốc và Himalaya hội tụ, trong việc thành lập một trong những công trình kiến ​​trúc nổi tiếng nhất của Tây Tạng.

Martin A. Mills là Giảng viên Cao cấp về Nhân chủng học tại Đại học Aberdeen, Scotland và là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Himalaya của Scotland.

Câu chuyện về nữ ác quỷ Tây Tạng

Á thần nằm ngửa”, một mô tả mang tính biểu tượng vào cuối thế kỷ 19 về vùng đất Tây Tạng, dựa trên lịch sử hậu triều đại vĩ đại của Đền Jokhang ở Lhasa. Hình ảnh là biểu tượng cho truyền thống phong thủy phong phú của Tây Tạng – nghệ thuật và nghi lễ phong cảnh. Một khía cạnh không thể thiếu của đời sống tôn giáo trên khắp Cao nguyên. Phong thủy Tây Tạng (hay jungtsi, “counting the elements”) đã kết hợp tín ngưỡng thờ thần núi bản địa lâu đời với các quan niệm về phong thủy của Trung Quốcmật tông của Ấn Độ để tạo ra một khoa học tôn giáo phong phú.

Nhảy Cham Dance với mặt nạ thần đang "phẫn nộ"
Nhảy Cham Dance với mặt nạ thần đang “phẫn nộ” – đặc trưng văn hoá đa dạng của Tây Tạng

Khởi đầu rắc rối của Jokhang

Hình ảnh của nữ ác quỷ Tây Tạng nằm ngửa bắt nguồn từ lịch sử của đền Jokhang – thường xuyên được kể lại từ thế kỷ 11 trở đi trong các văn bản như the Pillar Testamentthe Compendium of Manis. Ngôi đến xây dựng đánh dấu cuộc hôn nhân của mình với cô dâu người Nepal – Tritsun. Tuy nhiên, công trình xây dựng đã gặp các rắc rối. Hàng ngày, công nhân của ông xây dựng các bức tường nền của ngôi đền, nhưng đến sáng hôm sau thì thấy chúng bị phá hủy.

Đền Jokhang Tây Tạng
Đền Jokhang Tây Tạng

Ảnh hưởng không tốt từ Ác quỷ

Trong sự ngạc nhiên, hoàng đế Tây Tạng quay sang người vợ Trung Quốc của mình, Wengchen Kongjo (Văn Thành công chúa), vừa mới đến từ triều đình nhà Đường Trung Quốc. Có kỹ năng phong thủy, Kongjo đã tham khảo các biểu đồ bói toán ở Portang, và tuyên bố rằng Thung lũng Lhasa chứa đầy những điềm xấu cản trở việc xây dựng một ngôi đền linh thiêng như vậy: rằng bản thân vùng đất Tây Tạng giống như một nữ ác quỷ (sinmo) nằm trên đó.

Hồ Ö-Thang, nơi xây dựng đền thờ chính, là máu từ trái tim của nàng; rằng ba ngọn đồi lớn của Lhasa là ngực và xương ức của nàng; rằng chính miền Trung Tây Tạngcơ thể; và các chi của cô trải dài đến tận vùng nội địa của Cao nguyên, từ Amdo ở phía Bắc và dãy Himalaya ở phía Nam đến Kashmir ở phía Tây.

Vùng núi Himalayas Kinnaur Kailash
Vùng núi Himalayas Kinnaur Kailash

Ở trạng thái hiện tại, Kongjo tuyên bố, vùng đất Tây Tạng vẫn còn hoang sơ và chưa được thuần hóa. Đó là một trở ngại tuyệt đối cho việc xây dựng ngôi đền hoàng gia và tương lai tôn giáo của nhà vua.

Tuy nhiên, Thung lũng Lhasa cũng chứa đựng những đặc điểm tốt lành, được tạo hình giống như các bộ phận của thân thể của Đức Phật: một ngọn núi hình đôi cá, một dấu hiệu tượng trưng cho đôi mắt của Đức Phật; cái khác trông như cái bình, tượng trưng cho cổ ; một cờ phướn tượng trưng cho cơ thể của ngài ấy, và một nút thắt vô tận tượng trưng cho tâm trí ngài ấy. Những dấu hiệu tốt lành này, công chúa tuyên bố, là những khía cạnh bị trấn áp của vùng đất, đang chờ được mở ra.

Để đảo ngược những ảnh hưởng tiêu cực, mở ra những điều tốt lành, và cho phép hoàn thành Jokhang; hoàng đế đã nghe theo lời khuyên của Kongjo. Trước tiên là xây dựng mười hai ngôi đền để “đóng đinh” các chi và cơ thể của ác quỷ Tây Tạng.

Những điều này có thể được nhìn thấy trên bức tranh, đánh dấu những “tĩnh mạch” (mé-tsa) trên cơ thể nữ ác quỷ Tây Tạng: bốn ngôi đền ở trung tâm để đóng đinh xuống vai và hông, bốn ngôi đền ở biên giới cho khuỷu tay và đầu gối; và bốn ngôi đền “thuần hóa hơn nữa” để khuất phục bàn chân và bàn tay của cô giữa các bộ lạc biên giới xung quanh. Ngoài ra, bức tranh còn mô tả ngôi đền trung tâm ở Lhasa, và ở phía nam, ngôi đền có tường bao quanh của Samyé, tu viện hoàng gia đầu tiên của Tây Tạng.

Toàn cảnh thành phố Ladakh và sông Indus
Toàn cảnh thành phố Ladakh và sông Indus

Diễn giải về nữ ác quỷ Tây Tạng – cái nhìn về phong thuỷ và tôn giáo

Bản đồ kể một câu chuyện và là lịch sử của một nền văn minh. Diễn giải không gian từ quan điểm của cả những người đã chiếm giữ nó cũng như những người khám phá nó sẽ tạo nên sự hiểu biết nhiều mặt về một nền văn minh. Hơn nữa, cách mà một người nghĩ về một địa điểm cung cấp cái nhìn sâu sắc về các giá trị và bản sắc văn hóa của một dân tộc. Trong trường hợp của Tây Tạng, bản sắc xã hội có liên quan sâu sắc đến lịch sử Phật giáo và thực hành tâm linh của Tây Tạng.

Các cuộc tranh luận về Demoness: Nữ giới bị đàn áp?

Hình ảnh của nữ ác quỷ Tây Tạng nằm ngửa đã là chủ đề của các cuộc tranh luận học thuật đáng kể. Trong đó phổ biến nhất là coi nó như một khuôn mẫu cho giới nữ, bị đàn áp một cách tượng trưng bởi giới tinh hoa tu viện Phật giáo do nam giới thống trị. Nhưng đây là một cách hiểu hơi lỗi thời, đặc biệt là vì bản thân hình ảnh xuất hiện từ một công chúa hơn là một nhà sư. Trong câu chuyện về hôn nhân hoàng gia hầu như không có bất kỳ liên quan nào đến chủ nghĩa tu viện.

Nhiều khả năng, hình ảnh được lấy từ các mục tiêu chuẩn của phong thủy hoàng gia triều đại nhà Đường. Trong đó câu chuyện đầy đủ chia sẻ nhiều điều về phong thuỷ, bao gồm khả năng kết hợp các dạng cảnh quan xung quanh thành một ‘thể’ thống nhất. Phạm vi các chi của á thần tương ứng rộng rãi với giới hạn cai trị của hoàng đế và các cuộc chinh phạt quân sự, trong những thế kỷ tiếp theo, liên kết với ranh giới của Đại Tây Tạng (böd chenmo), nơi của thần hộ mệnh Tây Tạng, Bồ tát Quán Thế Âm (Chenresik).

Nguồn gốc lịch sử chính xác của những ngôi đền “đóng đinh” của Songtsen Gampo vẫn chưa rõ ràng, mặc dù chắc chắn rằng tất cả đều đã tồn tại ở một số thời điểm. Và một số ví dụ còn lại cho thấy những dấu hiệu rõ ràng về kiểu và phong cách kiến ​​trúc Newar cùng thời với chính Lhasa Jokhang.

Nhiều ngôi nhà đã được cải tạo bởi các vị vua và những người cai trị sau đó như một dấu hiệu cho thấy quyền làm chủ của họ đối với thành phố của Songtsen Gampo, đặc biệt là Đạt Lai Lạt Ma thứ năm vào thế kỷ XVII. Cho đến ngày nay, những dấu hiệu tốt lành của Đức Phật được Kongjo phân chia trong cảnh quan Thung lũng Lhasa vẫn là điểm hành hương và dã ngoại phổ biến của người Tây Tạng.

Bước tiến đến Phật giáo của Tây Tạng

Câu chuyện về quỷ dữ Tây Tạng được giải thích thông qua một vài giả thuyết. Đầu tiên, hành động chèn ép ma quỷ bằng các ngôi đền được cho là phản ánh các khía cạnh hơi lệch lạc của Phật giáo. Ác quỷ đại diện cho tình trạng hỗn loạn, thiếu văn minh và nữ tính của Tây Tạng tồn tại trước khi những phẩm chất nam tính, trí tuệ và trật tự của Phật giáo “thuần hóa” vùng đất dưới thời trị vì của Songsten Gampo và Công chúa Wencheng.

Quay lưng lại với diễn thuyết về giới tính, chúng tôi lưu ý rằng do người Tây Tạng mô tả nguồn gốc khiêm tốn của họ là ma quỷ, họ thừa nhận nguồn gốc tổ tiên của họ là một dân tộc man rợ, nồng nhiệt trước khi có sự thống trị của Phật giáo (Theo lời Gyatso 1989).

Một sự tương tự có thể được thực hiện giữa sự thịnh hành của Phật giáo so với các thực hành tôn giáo trước đó, chẳng hạn như đạo shamantruyền thống Bon. Phong trào thống nhất Tây Tạng dưới chủ quyền của Phật giáo, đôi khi bị các nhóm người Tây Tạng bản địa từ chối, giống như trận chiến trấn áp nữ ác quỷ Tây Tạng.

Trong “Re-assessing the Supine Demoness”, Martin Mills liên hệ việc truyền bá Phật giáo với sự gia tăng phân tầng xã hội và bạo lực, có lẽ rõ ràng là cuộc bức hại tín đồ đạo Bon của các học viên Phật giáo trong thế kỷ thứ 7. Bản thân câu chuyện về quỷ thần đã thể hiện một cái nhìn tập trung vào Phật giáo về sự phát triển của Tây Tạng theo thời gian, coi sự du nhập của Phật giáo là sự ra đời của nền văn minh ở Tây Tạng.

Sau đó, việc đàn áp ma quỷ đại diện cho cả một quá trình chuyển đổi văn hóa trong đó các tôn giáo khác nhau, va chạm với nhau và quá trình chuyển đổi chính trị thúc đẩy các cuộc tranh luận phe phái giữa những người theo truyền thống tôn giáo tổ tiên.

Trong khi những ẩn dụ được gợi lên bởi câu chuyện về quỷ dữ là chủ đề của bài diễn thuyết học thuật về giới tính trong xã hội Tây Tạng. Xem xét hành động đặt chỗ, thông qua bối cảnh địa lý phong thủy và sự đi lên của Phật giáo Tây Tạng. Phân tích phong cảnh cung cấp một lăng kính về cách người Tây Tạng giải thích không gian vật lý và hơn thế nữa, cách họ đánh giá môi trường tổng thể của họ.

Sau đó, cảnh quan không chỉ đơn giản là địa điểm địa lý, mà là không gian được xây dựng về mặt xã hội. Kỹ thuật tạo địa điểm được thiết lập như là việc nuôi dưỡng cảm giác thân thuộc bằng cách trao quyền cho cộng đồng địa phương. Tiếp theo, đến lượt cộng đồng chuyển tải các bản sắc vật chất, văn hóa và xã hội của một dân tộc. Điểm mấu chốt của thuật địa danh Tây Tạng là tâm linh và bói toán địa đại, với trọng tâm là sinh khí và vị trí tốt lành.

Góc nhìn từ phong thuỷ Tây Tạng

Demoness of Lhasa không chỉ là hình ảnh của Lhasa, mà còn là minh chứng cho bản chất sống động của thành phố thiêng liêng. Phong cảnh của Tây Tạng được tạo hình cho cơ thể của một con ác quỷ Tây Tạng theo cách diễn giải thế kỷ 19-20 về một truyền thuyết từ thế kỷ thứ 7. Các ngôi đền đặt cơ thể của á thần lớn hơn tương ứng với môi trường xung quanh và được trình bày dưới góc nhìn kinh điển.

Cuối cùng, mười ba ngôi đền được xây dựng tại các điểm chính trên cơ thể của nữ ác quỷ Tây Tạng tạo thành ba hình vuông đồng tâm, và trung tâm của cô ấy là Lhasa, có Đền Jokhang và Tu viện Samye gần đó. Từ quan điểm của thực hành địa lý học, vị trí của những ngôi đền này tuân theo các khuôn mẫu phổ biến trong văn hóa Tây Tạng, đặc biệt là sự sắp xếp đồng tâm và đối xứng.

Tu viện Samye Tây Tạng
Tu viện Samye Tây Tạng

Bức tranh không quan tâm đến các chi tiết, bỏ qua các đặc điểm nhỏ hơn của các ngôi nhà và ngôi làng lân cận, nhưng với việc xây dựng một mô tả của cảnh quan tôn giáo Tây Tạng với các mặt tiền đáng chú ý. Trong khi bức tranh bỏ qua các chi tiết của các địa danh lân cận và các thành tạo tự nhiên, việc đặt những ngôi đền này trong địa hình Tây Tạng là một quá trình có nhiều sắc thái.

Ví dụ, Thung lũng Grib xuất hiện giống như một con bọ cạp ác độc nhìn từ trên không. Đền Tsher rdzong rtse được xây dựng một cách chiến lược để “đối đầu” và khuất phục con bọ cạp (Mills 2007). Phong thủy Tây Tạng coi không gian vật lý như thể nó đang sống, tính đến sinh khí, địa hình, hướng, bố cục và sự cân bằng khi cân nhắc về vị trí.

Ở quy mô rộng hơn, việc thực hành bói toán địa lý có thể được khái quát hóa thành cách giải thích của Phật giáo Tây Tạng về một “không gian vũ trụ”, hay mạn đà la tượng trưng cho nơi cư trú của thần thánh, một cấu trúc tinh thần được chiếu vào các cảnh quan vật chất khác nhau (Van Spengen 2004).

Mạn đà la vũ trụ
Mạn đà la vũ trụ

Các mạn đà la của thế giới thường được chia thành không gian ba bên, báo hiệu cho chúng ta rằng người Tây Tạng coi thế giới với một cấu trúc cụ thể sắp xếp thế giới thành các hệ thống dựa trên mối quan hệ của chúng với tâm linh. Trong Demoness of Tibet, ba không gian đồng tâm hội tụ, nơi người Tây Tạng coi trung tâm của Phật giáo Tây Tạng là ở Lhasa. Vị trí của các ngôi đền xung quanh đóng vai trò như một hướng dẫn nghi lễ bên trong chúng, chỉ ra những con đường hành hương có thể xảy ra (Huber 1999).

Trong khi các bức tranh mandala là hai chiều, chúng được người Tây Tạng coi là sơ đồ nền tảng đơn giản của không gian ba chiều, do đó chúng trở thành những bản đồ trừu tượng của bản đồ truyền thống. Mandala trình bày một cách trực quan phổ biến trong đó người Tây Tạng tượng trưng cho không gian vũ trụ, bao gồm các hình vuông và hình tròn đồng tâm, với sự lặp lại và đối xứng. Trong khi các mạn đà la hiện nay là các đại diện hai chiều, “trên không” và các cấu trúc ba chiều (bao gồm cả các ngôi đền), chúng được dùng để tượng trưng (Xu 2010).

Bốn mạn đà la của chu kỳ vajravali
Bốn mạn đà la của chu kỳ vajravali

Rõ ràng, sự trỗi dậy của Phật giáo đã đóng một vai trò quan trọng trong việc xây dựng cảnh quan của Tây Tạng.

Yếu tố chính trị hình thành nhà nước Phật giáo

Ngoài nhận thức về không gian thông qua mô hình mandala, việc xây dựng các ngôi đền còn được thúc đẩy bởi chính trị xã hội cần thiết để hỗ trợ Phật giáo.

Dưới thời trị vì của Songsten Gampo, Phật giáo vấp phải sự phản kháng của những người Tây Tạng không tin tưởng vào tôn giáo ngoại lai. Việc thành lập các ngôi chùa Phật giáo đã củng cố việc gia đình cầm quyền chấp nhận Phật giáo như một phương thức tôn giáo chính của Tây Tạng. Do đó, một phần động lực đằng sau việc thành lập các ngôi chùa trên khắp Tây Tạng là để thống nhất tôn giáo.

Sự hình thành của nhà nước Phật giáo trong thời kỳ này tự nó là một kiểu kỷ luật đạo đức và tôn giáo, không khác gì khái niệm địa lý học về việc kỷ luật những điểm mốc không tốt. Phong thủy Tây Tạng đã áp dụng những ý tưởng về trật tự và cân bằng phù hợp với các học thuyết của Phật giáo về điều hòa tâm trí (Mills 2007). Hơn nữa, nếu Phật giáo được coi là sự ra đời của nền văn minh Tây Tạng, thì thứ bậc và trật tự được xác định bởi các ngôi chùa phản ánh quan điểm này (Gyatso 1989).

Vì người Tây Tạng coi trọng tâm linh và các khái niệm từ Phật giáo, nên nhận thức về không gian của họ về cơ bản được hướng dẫn bởi các mô hình không gian vũ trụ và biểu tượng tốt lành của họ. Nói chung, xã hội phương Tây hay hiện đại coi việc thực hành phong thủy địa lý là mê tín và chủ quan, vì nó có rất ít cơ sở về mặt khoa học.

Ngoài ra, lĩnh vực nghiên cứu Tây Tạng không thực sự tồn tại ở phương Tây cho đến khi nhận thức “Shangri-La” về Tây Tạng được chắt lọc (Van Spengen 2004). Trong khi các nhà thám hiểm từ phương Tây đã làm tài liệu và ghi lại địa lý của Tây Tạng, cách tiếp cận của họ thường thuần túy thực dụng và thiếu cách giải thích giống như Phật giáo Tây Tạng.

Nguồn bài viết:

  • Câu chuyện của Dr. Martin A. Mills.
  • Hình ảnh bản đồ: The Demoness of Tibet; Tibet; late 19th–early 20th century; pigments on cloth; Rubin Museum of Art; C2006.1.1 (HAR 65719).
  • Gyatso, Janet. 1989. “Down With The Demoness: Reflections On A Feminine Ground In Tibet”. In Feminine Ground: Essays On Women And Tibet, 1st ed., 33-51. Ithaca, NY: Snow Lion Press.
  • Huber, Toni. 1999. The Cult of Pure Crystal Mountain : Popular Pilgrimage and Visionary Landscape in Southeast Tibet. Cary, US: Oxford University Press.
  • Van Spengen, Wim. 2004. “Ways Of Knowing Tibetan Peoples And Landscapes”. Himalaya, The Journal Of The Association For Nepal And Himalayan Studies 24 (1).
  • Xu, Ping. 2010. “The Mandala As A Cosmic Model Used to Systematically Structure the Tibetan Buddhist Landscape.” Journal of Architectural and Planning Research 27, no. 3., 181-203.
  • Phân tích về học liệu của Đại học Columbia ở Thành phố New York.

Một bình luận cho “Ác quỷ Tây Tạng – Cái nhìn Phong thuỷ và Phật giáo Tây Tạng”

  1. Thông tin rất thú vị, tôi bất ngờ vì những điều bắt nguồn cho Phật giáo Tây Tạng.